Kinh điển

Bản kinh ngắn nhất mà thâm sâu nhất của Phật giáo Đại thừa — tinh yếu của sáu trăm quyển Đại Bát-nhã, tụng hằng ngày trong các tự viện Thiền tông.

Nguyên bản Hán từ Tam tạng Huyền Trang · 260 chữ

Bài kinh của tính không và vô trụ — được Lục Tổ Huệ Năng nghe một câu mà khai ngộ. Dưới đây là những đoạn được tụng và tham cứu nhiều nhất.

Nguyên bản Hán từ Tam tạng Cưu-ma-la-thập

Bộ sách duy nhất do một vị Tổ Trung Hoa nói ra mà được tôn xưng là “kinh” — ghi lại hành trạng và giáo pháp của Lục Tổ Huệ Năng, vị Tổ của Thiền Nam tông. Cội nguồn chung của các tông Lâm Tế, Tào Động và Thiền phái Trúc Lâm.

Thiền sư Huệ Năng (638–713) · ghi chép bởi đệ tử Pháp Hải

Bản kinh ngắn mà trọn đường tu: từ quán vô thường, ít dục biết đủ, đến tinh tấn, học rộng, bố thí và phát đại thừa tâm — được tụng mỗi tối trong các tự viện.

Chánh văn theo bản giảng của HT. Thích Thanh Từ (thuongchieu.net) · Hán bản truyền rằng sa-môn An Thế Cao dịch, đời Đông Hán

Mười nghiệp lành — ba của thân, bốn của miệng, ba của ý — nền tảng của mọi phước đức, giới luật và thiền định: “pháp này là con đường mười nghiệp lành”.

Thật-xoa-nan-đà dịch Hán, đời Đường · chánh văn theo “Kinh Thập Thiện Giảng Giải” của HT. Thích Thanh Từ

Phật hỏi A-nan: tâm ông ở đâu? Bảy lần nêu, bảy lần bị bác — để cuối cùng chỉ ra chơn tâm thường trụ, tánh tịnh sáng suốt, và cái “tánh thấy” chẳng sinh chẳng diệt.

Trích “Kinh Thủ Lăng Nghiêm” (Bát-lạt-mật-đế dịch Hán, năm 705) · bản dịch HT. Thích Duy Lực, thuvienhoasen.org

Chương mở đầu bộ kinh: Bồ-tát Văn Thù hỏi nhân địa tu hành của chư Phật, và được Phật định nghĩa vô minh — nhận tứ đại làm thân, bóng lục trần làm tâm.

Trích “Kinh Viên Giác” (Phật-đà-đa-la dịch Hán, năm 693) · theo “Viên Giác Giảng Giải” của HT. Thích Thanh Từ, thuongchieu.net

Phẩm kinh nổi tiếng nhất về chỗ tột: ba mươi hai vị Bồ-tát mỗi vị tháo một cặp đối đãi, Văn Thù dùng lời dẹp lời — và Duy-ma-cật chỉ im lặng.

Trích “Kinh Duy-ma-cật” (Cưu-ma-la-thập dịch Hán, đời Diêu Tần) · theo bản dịch và giảng của HT. Thích Thanh Từ, thuongchieu.net

“Đem tâm ra ta an cho” — câu đáp làm nên Thiền tông Trung Hoa; và bộ kinh Lăng-già bốn quyển mà Tổ Đạt-ma trao lại để ấn tâm cho Nhị Tổ Huệ Khả.

Chuyện tổ theo “Thiền Tông Việt Nam cuối thế kỷ 20” của HT. Thích Thanh Từ (thientongvietnam.net) · lời Tổ theo “Kinh Lăng-già Tâm Ấn” (Hàm Thị sớ giải, HT. Thanh Từ dịch)

Giáo trình tu tập chung của các thiền viện Trúc Lâm: dung hợp chỗ thấy của Nhị Tổ Huệ Khả, Lục Tổ Huệ Năng và Sơ Tổ Trúc Lâm thành bốn lối tu cụ thể, từ bước điều thân đến hằng sống với cái thật.

Tóm theo “Thiền Tông Việt Nam cuối thế kỷ 20” — HT. Thích Thanh Từ, tổ đình Thiền viện Thường Chiếu

“Ở trần vui đạo hãy tùy duyên…” — bài phú chữ Nôm của Đức Phật hoàng, bản tuyên ngôn của Thiền Trúc Lâm: tu ngay giữa cõi trần, chẳng cần lìa đời mà tìm đạo.

Trần Nhân Tông (1258–1308) · trích hội theo bản HT. Thích Thanh Từ dẫn trong “Thiền Sư Việt Nam” (thientongvietnam.net); toàn phú theo bản Lê Mạnh Thát (thuvienhoasen.org)

Vị vương tánh làm tướng mà được gọi là “khởi tổ” của Thiền Trúc Lâm: câu đáp “Phản quan tự kỷ bổn phận sự” dạy Thái tử Trần Khâm — vị vua tương lai Trần Nhân Tông — cùng những kệ truyền lại.

Trích “Tuệ Trung Thượng Sĩ Ngữ Lục Giảng Giải” — HT. Thích Thanh Từ dịch và giảng (thientongvietnam.net)

Con trâu là tâm, người chăn là sự tỉnh giác — mười bức tranh vẽ trọn con đường tu: tìm, thấy, bắt, chăn, quên cả trâu lẫn người, rồi thõng tay vào chợ độ sinh.

Tranh và tụng của thiền đường đời Tống (thế kỷ XII) · theo sách “Tranh chăn trâu” do HT. Thích Thanh Từ dịch và giảng (thientongvietnam.net, budsas.net)

Pháp môn căn bản của mọi truyền thống thiền: đem tâm về với hơi thở. Tám bài kệ đầu của mười sáu đề mục — đọc một câu khi hít vào, một câu khi thở ra.

Kinh Quán Niệm Hơi Thở (Anapanasati) — bản thực tập của Làng Mai, để tham khảo

Khổ, Tập, Diệt, Đạo — khung giáo lý nền tảng của đạo Phật, nhìn lại bằng con mắt của hành giả thiền: không trốn khổ, mà nhìn thẳng vào khổ.

Bài pháp đầu tiên tại vườn Lộc Uyển

Con đường trung đạo gồm tám chi phần — giới, định, tuệ gói gọn trong nếp sống hằng ngày của người thực tập thiền.

Trung bộ kinh và các bản Đại thừa

Chữ “công án” vốn chỉ hồ sơ xử án nơi công đường; trong nhà thiền là những cơ duyên, lời đối đáp của chư Tổ được ghi lại làm khuôn phép tham cứu — vượt ngoài lý luận để phá tâm suy lường. Đọc chậm, đừng vội tìm câu trả lời. Ở các thiền viện Trúc Lâm, công án được học như ngữ lục để sáng lý; pháp tu chính vẫn là biết vọng không theo.

Vô Môn Quan, Bích Nham Lục, Cảnh Đức Truyền Đăng Lục