Đem tâm ra ta an cho
Tỳ-kheo Thần Quang đứng dưới tuyết ngoài động Thiếu Lâm suốt đêm, tuyết cao quá đầu gối; để tỏ lòng cầu đạo, Ngài chặt cánh tay trái dâng lên. Tổ Đạt-ma mới nhận làm pháp khí, đổi tên là Huệ Khả. Một hôm đến trước Tổ, Ngài bạch: “Bạch Hoà thượng tâm con chẳng an, xin Hòa thượng dạy con pháp an tâm”. Tổ Đạt-ma nhìn thẳng bảo: “Đem tâm ra ta an cho.” Ngài sửng sốt quay lại tìm tâm, không thấy bóng dáng, bạch Tổ: “Con tìm tâm không được.” Tổ bảo: “Ta an tâm cho ngươi rồi.” Ngay đây ngài Huệ Khả biết được đường vào.
HT. Thích Thanh Từ bình: Tổ không dạy phương pháp gì; chỉ xoay ánh sáng lại soi xem cái tâm bất an ấy thế nào, thì nó biến mất. “Thuật ngữ nhà Thiền gọi là ‘Hồi quang phản chiếu’. Chúng tôi gọi ‘Biết vọng không theo’.” Bốn lối tu của thiền viện Trúc Lâm bắt đầu đúng từ chỗ này.
Bốn quyển kinh trao lại
Khi truyền pháp, Tổ Đạt-ma trao luôn cho Huệ Khả bộ kinh Lăng-già bốn quyển — bản do tam tạng Cầu-na-bạt-đà-la dịch Hán, đời Lưu Tống. Văn Hàm Thị trong “Lăng-già Tâm Ấn” chép lời Tổ dặn: “Xứ này chỉ có bốn quyển kinh Lăng-già có thể dùng ấn tâm, trọn trao cho ngươi.”
Ấn tâm là in tâm qua tâm: lời kinh như tâm Phật in vào tâm người đọc. Năm đời tổ sư từ Đạt-ma đến Ngũ tổ Hoằng Nhẫn đều y theo bộ kinh này, sử gọi các ngài là hàng “Lăng-già sư”; đến Ngũ tổ mới chủ trương dùng kinh Kim Cang để ấn tâm, và Lục tổ Huệ Năng chính ngộ nơi câu “Ưng vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm” của Kim Cang. Thiền là tâm Phật, kinh là miệng Phật — Thiền và Giáo từ nguồn đã là một.
Sóng và nước
Cốt tủy Lăng-già gói trong một hình ảnh: biển tâm thanh tịnh, sóng thức nổi dậy. Sớ giải kinh dạy: “Nhìn xuống biển cả, để tiêu biểu biển tâm thanh tịnh, do gió cảnh thổi, nên sóng thức nổi dậy. Người đạt được ngoại cảnh vốn không thì biển tâm tự vắng lặng… ví như biển cả lặng gió thì mặt trời mặt trăng và vạn vật hiện hình rõ ràng.”
Vọng niệm không phải kẻ thù cần tiêu diệt — nó chỉ là sóng trên mặt nước. Sóng chưa từng rời nước, vọng chưa từng rời tánh biết; gió cảnh thôi thổi thì sóng tự lặng, nước vốn chẳng cần thay. Người tu chỉ việc biết vọng không theo: cái biết như ánh sáng, vọng như sóng — sóng nào nổi lên cũng tự tan trong cái biết ấy.
Trọn bộ “Kinh Lăng-già Tâm Ấn” (Hàm Thị sớ giải, HT. Thích Thanh Từ Việt dịch): thientongvietnam.net (PDF và bản chữ); mục lục trên thuvienhoasen.org (a1711).