Lời dạy

Thân tại hải trung hưu mích thủy,

Nhược hành lãnh thượng mạc tầm sơn.

Thân đang ở giữa biển, chớ nhọc công tìm nước;

đang đi trên đỉnh núi, chớ tìm núi nơi khác.

Soi sáng lại chính mình, nhận ra bản tâm —

thay vì chạy theo vọng tưởng, tìm cầu bên ngoài.

Người thường thấy cảnh đẹp thì khởi tham, thấy cảnh xấu thì khởi sân; nghe khen thì mừng, nghe chê thì giận.

Người ngộ đạo vẫn thấy, vẫn nghe rõ ràng bằng mắt và tai, nhưng tâm không bị trần cảnh — hình sắc, âm thanh — lôi cuốn hay trói buộc.

Bản tánh tự nhiên (chân như) vốn sẵn có ở mỗi người.

Giác ngộ là nhận ra bản tánh ấy,

không phải đạt thêm cái gì mới từ bên ngoài vào.

Nên sanh tâm không nương tựa vào đâu cả.

Tâm không thành nô lệ của hoàn cảnh: không bị lay động bởi khen chê, được mất, hay các hiện tượng vô thường của thế gian.

Không nên dính mắc vào bất cứ đâu để sanh tâm thanh tịnh.

Người tu càng lên cao thì cái “tôi” càng phải biến mất. Nếu còn thấy mình “giỏi hơn”, “đắc quả cao hơn” người khác, thì đó vẫn là cái bẫy của bản ngã.

Phàm sở hữu tướng, giai thị hư vọng;

Nhược kiến chư tướng phi tướng, tức kiến Như Lai.

Phàm những gì có tướng đều là hư vọng;

nếu thấy các tướng chẳng phải tướng, tức thấy Như Lai.

Đối diện nghịch cảnh hay thuận cảnh, nếu bám chấp sẽ sinh đau khổ, luân hồi.

Nhìn thấy thân này, cảnh này chỉ là giấc mộng, bọt nước, tia chớp lóe. Biết rõ nó hư huyễn thì tâm tự buông xả, không dính mắc — gọi là “biết mộng liền tỉnh”.

Khi thấu triệt bản chất giả tạm này, hành giả không còn bị tiền tài, danh vọng hay cái ngã làm khổ mình nữa.

Đó là giây phút tự tại, nhận lại bản thể chân thật — tánh giác sáng suốt vốn có.

Thọ trì và chia sẻ trí tuệ Bát-nhã giúp con người trực nhận chân tâm bản tánh, vượt thoát vô minh — nên công đức ấy không gì sánh bằng.

Nhà là nơi che nắng che mưa, mang lại ấm áp và bình an.

Muốn vào “nhà Như Lai” — tâm cảnh giác ngộ, từ bi của Phật — người tu phải có tâm từ bi, thương yêu và cứu giúp chúng sanh thoát khổ.

Áo là vật che thân, tiếp xúc trực tiếp với thế giới bên ngoài.

Khi vào đời hoằng pháp hay gặp nghịch cảnh, thị phi, người tu mặc “áo” nhu hòa nhẫn nhục để chịu đựng, chuyển hóa giận hờn, giữ tâm thanh thản.

Tòa là chỗ ngồi vững chãi, biểu thị giải thoát rốt ráo.

Ngồi “tòa Như Lai” là thấu đạt nhất thiết pháp không: thấy các pháp vô thường, không có ngã cố định, nên không vướng kẹt vào hiện tượng nào.

Bồ-tát bố thí mà không vướng mắc vào hình tướng, đối tượng hay tâm niệm nào — không chấp sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp.

Cho đi mà không khởi niệm “tôi là người cho, đây là vật cho, kia là kẻ nhận” — tam luân không tịch.

Làm thiện mà tâm không chấp trước thì phước đức vô lượng vô biên — không thể dùng tư duy, tính toán thế gian mà lường, như hư không khắp mười phương không biên giới.

Người đọc tụng, thọ trì Kinh Kim Cang Bát-nhã Ba-la-mật được xem là thành tựu pháp tối thượng, hiếm có ở đời.

Nơi nào có kinh hiện hữu, nơi ấy như có Đức Phật hoặc các vị đại đệ tử của Phật đang có mặt.

Chỉ có ngọn đuốc chánh niệm mới soi sáng được các ngã rẽ của tâm thức,

giúp ta nhận diện phiền não ngay khi vừa khởi lên để tự hóa giải.

“Bình thường tâm thị đạo” — Thiền sư Nam Tuyền Phổ Nguyện.

Phật tử giữ cho thân và tâm được bình thường, buông bỏ vọng niệm, trở về với cái “tâm sẵn có” ngay trong giây phút hiện tại.

Tâm bình thường là tâm không có vọng tưởng, không vướng vào phân biệt phải quấy,

không kẹt vào hai bên (biết hay không biết, thương hay ghét).

Khi người tu không chạy theo vọng tưởng, các phiền não tự dừng lại;

vọng tưởng lặng chìm xuống thì cái “biết” sáng suốt hiện ra — đó chính là tánh giác.

“Phản quan tự kỷ” là quay lại soi sáng chính mình.

Khi sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) tiếp xúc với sáu trần bên ngoài, hành giả giữ tâm sáng suốt rõ ràng mà không dính mắc.

Nhãn căn (mắt) để nhìn hình ảnh. Nhĩ căn (tai) để nghe âm thanh. Tỷ căn (mũi) để ngửi mùi hương.

Thiệt căn (lưỡi) để nếm vị. Thân căn để cảm nhận xúc chạm — nóng, lạnh, cứng, mềm. Ý căn để suy nghĩ, phân biệt.

Nương theo cái biết hiện tiền nơi sáu căn mà nhận ra Tánh giác.

Bản tâm vốn dĩ thanh tịnh và hằng chiếu soi — như người uống nước, lạnh nóng tự biết, không cần phải mô tả.

Việc đi tìm hay nắm bắt chỉ làm cho tâm thêm dính mắc, đi ngược với tinh thần “Ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm” (không trụ vào đâu cả mà sanh tâm).

Khi ngồi thiền hoặc phản quan, thay vì để tâm thanh tịnh tự nhiên sáng suốt,

hành giả lại đem tâm đi “tìm” một cái biết mới lạ — cầu ánh sáng, cầu cảnh giới, cầu sự trống rỗng đặc biệt —

hoặc cố “nắm giữ” lấy một trạng thái tĩnh lặng vừa mới xuất hiện. Đó là dụng công có chỗ trụ.

Bất ưng trụ sắc sanh tâm,

Bất ưng trụ thanh, hương, vị, xúc, pháp sanh tâm,

Ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm.

Mây mù tượng trưng cho những vọng tưởng, phiền não, chấp trước và định kiến làm lu mờ lý trí.

Khi ta quét sạch được “mây mù” trong tâm, trả tâm trí về trạng thái “không mây”, thì sự tự do tự tại, bao la như bầu trời vạn dặm sẽ hiển hiện.

“Ngàn sông có nước ngàn sông nguyệt, vạn dặm không mây vạn dặm trời.”

(Thiên giang hữu thủy thiên giang nguyệt, vạn lý vô vân vạn lý thiên — Trần Thái Tông)

Vầng trăng trên cao tượng trưng cho chân lý tuyệt đối, cho Phật tánh hay tự tánh thanh tịnh vốn có trong mỗi chúng ta. Những dòng sông dưới mặt đất là chúng sanh.

Chỉ cần nước sông tĩnh lặng, trong veo thì trăng tự khắc hiện. Phật tánh không ở đâu xa, cũng không phân biệt; chỉ cần tâm lắng sạch bụi trần, gột rửa tham sân si, thì tự tánh sáng suốt tự hiển lộ.

Người đời thường mắc sai lầm là luôn chạy theo hình tướng.

Khi thấy mây bay (ý nghĩ dấy lên), ta liền bị cuốn theo nó, đồng hóa mình với buồn vui, được mất.

Như khi bầu trời rỗng rang thì ta không chú ý, nhưng hễ có đàn chim bay qua thì mắt ta lại đuổi theo.

Người tu thiền phải dùng trí tuệ Bát-nhã để thấy rõ các pháp là “duyên hợp tánh không”.

Khi tâm không còn vướng mắc vào “câu có” hay “câu không” — vượt lên trên cả hai nhận thức có và không — bản tánh chân thật hiện tiền mới hiển lộ.

Giới hương: tâm không quấy, không ác, không ganh tị, không tham sân hay hại người.

Định hương: tâm không loạn động trước mọi cảnh tượng tốt xấu, ác thiện ở bên ngoài.

Tuệ hương: tâm không ngăn ngại, luôn dùng trí tuệ soi sáng tự tánh, làm lành mà không chấp tướng.

Giải thoát hương: tâm không vướng mắc, không phan duyên hay chạy theo các trần cảnh.

Giải thoát tri kiến hương: tâm rỗng rang, tự tại, thấy biết rõ ràng mà không bị trói buộc.

Thân xác của chúng ta không phải là một khối cố định, mà là sự hợp thành của các duyên đất, nước, gió, lửa — tức là thực phẩm, nước uống, không khí, nhiệt độ.

Khi các duyên tụ hợp thì thân sống, duyên tan rã thì thân chết. Hiểu được điều này giúp con người bớt chấp bám vào thân xác, bớt ích kỷ và tham lam.

Khi gặp nghịch cảnh (quả xấu), người thấu hiểu nhân duyên sẽ không oán trách,

mà biết đó là do nhân quá khứ, từ đó nhẫn nhục trả quả và nỗ lực tạo nhân mới tốt đẹp hơn cho hiện tại và tương lai.

Người tu Thiền tông hiểu thấu suốt rằng tự tánh của tâm mình vốn tự thanh tịnh, xưa nay chưa từng bị ô nhiễm,

vốn đầy đủ trí tuệ vô lậu không khác gì chư Phật.

Thay vì lo âu, sợ hãi về tương lai hoặc nuối tiếc quá khứ, người học thiền chọn cách sống trọn vẹn từng ngày, dừng nghiệp ác, làm việc lành để tâm trí luôn an định.

Khi tâm không còn bị động bởi sự sinh diệt của dòng đời, cái chết không còn là nỗi ám ảnh, mà chỉ như một việc “sống chết nhàn”.

Vạn vật trên đời đều do duyên hợp mà thành, duyên tan thì rã.

Thân xác con người do bốn đại (đất, nước, gió, lửa) cấu thành nên mang tính huyễn hóa.

Người trí nhận ra bản chất của sống và chết chỉ là sự thay đổi trạng thái của hiện tượng, giống như sóng nhấp nhô trên mặt nước mà bản thể của nước không hề thay đổi.

Khi đã hiểu bản chất “tánh không” đó, việc sống hay chết đối với họ trở nên bình thường, nhẹ nhàng, “nhàn” mà thôi.

Người phàm phu điên đảo vì chấp cái “thân ngã” này là thật,

nên luôn lo sợ, trốn tránh cái chết và bám víu vào sự sống.

Khi người tu thiền nhận ra được Pháp thân — tức tự tánh chân thật, không hình tướng, không sanh không diệt, không đến không đi —

thì không còn bị kẹt vào các khái niệm đối đãi như đúng – sai, khổ – vui, hay sống – chết.

Phật tánh chân thật chỉ hiển lộ khi tâm đạt đến trạng thái Tánh Không, tức là vắng bóng hoàn toàn các vọng tưởng phân biệt và ngã chấp.

Bản tánh của tâm vừa trống rỗng (Không) nhưng lại vừa thấu suốt, nhận biết rõ ràng.

Tín tâm không chỉ là lòng tin thông thường, mà là sự trực nhận tâm Phật vốn sẵn có bên trong mỗi người.

“Vô ngã” có nghĩa là trong con người và vạn vật không có cái gì đồng nhất, bất biến và tự tại.

Con người và vạn vật không có một cái “tôi” (bản ngã) cố định, bất biến.

Buông bỏ được hoàn toàn chấp ngã thì tâm trí lập tức trở về Niết-bàn — sự vắng lặng, giải thoát và chấm dứt mọi khổ đau.

Là cái biết chân thật, thanh tịnh, bất sanh bất diệt sẵn có nơi mỗi người.

Đây không phải là cái biết do suy nghĩ, học hỏi hay phân biệt đối đãi (ý thức), mà là bản thể tự nhiên của tâm khi đã sạch bóng vọng tưởng.

Mục tiêu của người tu thiền là nhận diện các vọng niệm (thức) phát khởi từ tàng thức, không chạy theo chúng,

từ đó chuyển hóa dòng tâm thức lăng xăng trở về với Trí tuệ Bát-nhã — tánh giác ngộ vốn có.

Thiền không phải là trốn tránh cuộc đời hay nhét bông gòn vào tai để không nghe thấy gì.

Thiền là ngay nơi tai, mắt, mũi, lưỡi… tiếp xúc với vạn vật mà tâm vẫn sáng tỏ, rõ ràng và thông suốt.

Không chấp trước, dính mắc vào lời nói, chữ viết, kinh điển hay âm thanh bên ngoài.

Ngôn ngữ chỉ là ngón tay chỉ mặt trăng; nếu cứ mãi cãi vã hay bám lấy lời nói thì sẽ đánh mất bản chất thực sự của chân lý.

Đức Phật Thích Ca Mâu Ni là bậc thầy vĩ đại của nhân loại, truyền thông điệp từ bi và trí tuệ bằng con đường chuyển hóa thân tâm, giúp người biết làm chủ bản thân mà không ỷ lại hay dựa dẫm vào người khác.

Hãy tự mình làm chủ bản thân, tự mình thắp lên ngọn đuốc chánh pháp, tự mình chuyển hóa thân tâm; nếu chính mình vấp ngã thì chính mình đứng lên.

Khổ đau là một sự thật của kiếp người, nguyên nhân do si mê tham ái, chấp ta là thật. Con đường chuyển hóa là Bát chánh đạo — tâm trong sáng ngay nơi thân này, chẳng phải tìm cầu đâu xa.

Hiểu rõ nhân quả giúp con người biết cẩn trọng trong từng suy nghĩ, lời nói và hành động hằng ngày.

Gieo nhân lành chắc chắn gặt quả vui, gieo nhân ác gặt quả khổ.

Mọi hiện tượng, thân thể con người hay hoàn cảnh tốt xấu đều do sự hòa hợp của nhân và duyên,

hoàn toàn không do thần linh hay sự ngẫu nhiên vô cớ.

Tùy thuận trước mọi hoàn cảnh, mọi biến đổi của thân xác: thân khỏe thì tu theo lúc mạnh khỏe,

thân bệnh tật hay già yếu thì tùy thuận theo cái già, cái bệnh mà không sinh tâm than thở, oán trách.

Tánh giác — cái không sinh không diệt — ở ngay nơi thân sinh diệt này.

Thân xác có thể già, bệnh và chết đi, nhưng tánh biết, tánh giác thì không bị biến đổi.

Tâm Vương là phần nhận thức toàn diện, trống rỗng và nguyên sơ khi các giác quan tiếp xúc với trần cảnh,

mà chưa khởi sinh thái độ khen, chê, ghét, thương.

Vô niệm không phải là mất đi tri giác, mà là trạng thái tỉnh thức trọn vẹn,

nơi tâm thanh tịnh, trống rỗng mọi vọng tưởng phân biệt nhưng lại phản chiếu vạn vật một cách chân thực nhất.

Phật tánh diễn đạt mặt “diệu dụng” — sự sáng suốt, từ bi, năng lực giác ngộ vốn có.

Tánh Không diễn đạt mặt “bản thể” — rỗng rang, không tịch, không có hình tướng cố định để bám chấp.

Nếu chỉ chấp vào Phật tánh mà hiểu sai, người ta dễ biến nó thành một “linh hồn” hay một cái “Ngã” vĩnh hằng — rơi vào thường kiến.

Ngược lại, nếu chỉ chấp vào Tánh Không mà hiểu lệch, người ta dễ buông xuôi, tiêu cực, cho rằng cuộc đời là vô nghĩa — rơi vào đoạn kiến.

Là người có trách nhiệm nặng, con phải mở rộng lòng bao dung thông cảm với mọi người, vì chúng sanh tâm lý nghiệp tập khác nhau.

Thế gian đang chìm trong mê lầm, người nào cũng là nạn nhân của si mê, nên họ đáng thương hơn đáng giận.

Dù ở trong hoàn cảnh nào, con phải khéo ngừa đón những đám mây phiền não, không cho chúng che khuất mặt trăng trong sáng của con.

Trong cuộc đời phù du mộng ảo này, dù ta có được mọi sự ưu đãi của đời, cũng chỉ là đưa tay bắt bóng, rốt cuộc rồi chỉ là tay không.

Hòn ngọc quý đang nằm trong túi áo, ta chớ vì sự rối ren của trần tục mà quên mất hòn ngọc của chính mình.

Thật thế!

Hãy xá vô tâm;

Tự nhiên hợp đạo.

Dừng tam nghiệp mới lặng thân tâm;

Đạt một lòng thì thông Tổ giáo.

Nhận văn giải nghĩa, lạc lài nên Thiền khách bơ vơ;

Chứng lý tri cơ, cứng cát phải nạp tăng khôn khéo.

Han hữu lậu, han vô lậu, bảo cho hay: the lọt, duộc thưng;

Hỏi Đại thừa, hỏi Tiểu thừa, thưa thẳng tắt: lòi tiền, tơ gáo.

Nhận biết làu làu lòng vốn, chẳng ngại bề thời tiết nhân duyên;

Chùi cho vặc vặc tánh gương, nào có nhuốm căn trần huyên náo.

Vàng chưa hết quặng, xá tua chín phen đúc chín phen rèn;

Lộc chẳng còn tham, miễn được một thì chay một thì cháo.

Sạch giới lòng, chùi giới tướng, nội ngoại nên Bồ-tát trang nghiêm;

Ngay thờ chúa, thảo thờ cha, đi đỗ mới trượng phu trung hiếu.

Tham thiền kén bạn, nát thân mình mới khá hồi ân;

Học đạo thờ thầy, dọt xương óc chưa thông của báo.

Chú thích: hãy xá, xá tua — hãy nên · lạc lài — lạc loài · cứng cát — cứng cáp · han — hỏi · the lọt — vải the mỏng nước chảy qua, dụ hữu lậu · duộc thưng — gáo chứa nước không đổ, dụ vô lậu · lòi tiền, tơ gáo — dây xâu tiền, dây buộc gáo, dụ phương tiện · vặc vặc — vằng vặc · đi đỗ — đi đứng · chưa thông — chưa xong.