Câu hỏi của Văn Thù
Văn-thù-sư-lợi đứng ra hỏi thay muôn đời người tu: chư Phật thuở ban đầu y pháp gì mà tu đến thành Phật; và người phát tâm Đại thừa phải làm sao để xa lìa các bệnh, khỏi rơi vào tà kiến. HT. Thích Thanh Từ giảng: không hiểu hai điểm này thì người tu dễ lạc đường và thoái tâm.
Đại bi Thế Tôn, nguyện vị thử hội chư lai pháp chúng, thuyết ư Như Lai bản khởi thanh tịnh nhân địa pháp hạnh, cập thuyết Bồ-tát ư Đại thừa trung phát thanh tịnh tâm, viễn ly chư bệnh, năng sử vị lai mạt thế chúng sanh cầu Đại thừa giả, bất đọa tà kiến.
Nhân địa của chư Phật
“Nhân địa tu hành của tất cả chư Phật đều y nơi tướng giác thanh tịnh viên chiếu, hằng đoạn vô minh mới thành Phật đạo.” (HT. Thích Thanh Từ dịch) — chư Phật không phải tu để được thêm một cái gì, mà y ngay tánh Viên giác sẵn có mà chiếu soi để đoạn vô minh. Chỗ y cứ này cũng chính là điểm khởi đầu của Thiền tông: nhận bản tánh của mình mà khởi tu.
Vô thượng Pháp vương hữu Đại Đà-la-ni môn, danh vi Viên giác, lưu xuất nhất thiết thanh tịnh Chân như, Bồ-đề, Niết-bàn cập Ba-la-mật, giáo thọ Bồ-tát. Nhất thiết Như Lai bản khởi nhân địa, giai y viên chiếu thanh tịnh giác tướng, vĩnh đoạn vô minh, phương thành Phật đạo.
Vô minh là gì
“Thế nào là vô minh? Tất cả chúng sanh từ vô thủy đến nay, bị các thứ điên đảo như người mê lầm lộn bốn phương, vọng nhận tướng tứ đại là thân mình, chấp cái duyên theo dáng sáu trần là tâm mình. Ví như người nhặm mắt thấy hoa đốm trong hư không và mặt trăng thứ hai.” (HT. Thích Thanh Từ dịch)
Vô minh không có thật thể, chỉ là cái thấy lộn ngược: nhận đất nước gió lửa hợp lại làm “thân tôi”, nhận bóng dáng sáu trần lướt qua làm “tâm tôi”. Như người nhặm mắt ép tròn thấy hoa đốm giữa hư không — hoa chẳng có thật, chỉ cần mắt lành là hết hoa, chẳng cần bắt từng đóa hoa mà dẹp.
Vân hà vô minh? Thiện nam tử, nhất thiết chúng sanh tùng vô thủy lai, chủng chủng điên đảo, do như mê nhân, tứ phương dịch xứ, vọng nhận tứ đại vi tự thân tướng, lục trần duyên ảnh vi tự tâm tướng. Thí bỉ bệnh mục kiến không trung hoa, cập đệ nhị nguyệt.
Tri huyễn tức ly — chương Phổ Hiền
“Biết pháp huyễn hóa tức lìa, chẳng khởi phương tiện, lìa pháp huyễn hóa liền giác, cũng không có thứ lớp.” (HT. Thích Thanh Từ dịch) — câu này nằm ở chương Phổ Hiền, chương thứ hai, nhưng gắn chặt với chỗ Văn Thù hỏi: biết ngay huyễn là huyễn, tức là lìa; không cần dụng thêm pháp nào, cũng chẳng phải đợi từng bước.
Đó chính là phép “biết vọng không theo” mà các thiền viện Trúc Lâm lấy làm pháp chính: vọng khởi thì biết, biết thì vọng tự lắng — khỏi đè, khỏi dẹp, khỏi tìm pháp khác. Kinh kết luận: y đây mà tu thì hằng lìa các huyễn.
Thiện nam tử, tri huyễn tức ly, bất tác phương tiện; ly huyễn tức giác, diệc vô tiệm thứ. Nhất thiết Bồ-tát cập mạt thế chúng sanh, y thử tu hành, như thị nãi năng vĩnh ly chư huyễn.
Trọn bộ mười hai chương với Âm – Dịch – Giảng của HT. Thích Thanh Từ: thuongchieu.net (chuyên đề Kinh Viên Giác); bản chữ đầy đủ trên thientongvietnam.net.