Bản văn tụng (Hán-Việt)
Vi Phật đệ tử, Thường ư trú dạ, Chí tâm tụng niệm, Bát Đại Nhân Giác. Đệ nhất giác ngộ: Thế gian vô thường, Quốc độ nguy thúy. Tứ đại khổ không, Ngũ ấm vô ngã. Sanh diệt biến dị, Hư ngụy vô chủ. Tâm thị ác nguyên, Hình vi tội tẩu. Như thị quán sát, Tiệm ly sanh tử. Đệ nhị giác tri: Đa dục vi khổ, Sanh tử bì lao, Tùng tham dục khởi, Thiểu dục vô vi, Thân tâm tự tại. Đệ tam giác tri: Tâm vô yểm túc, Duy đắc đa cầu, Tăng trưởng tội ác. Bồ-tát bất nhĩ, Thường niệm tri túc, An bần thủ đạo, Duy tuệ thị nghiệp. Đệ tứ giác tri: Giải đãi trụy lạc, Thường hành tinh tấn, Phá phiền não ác, Tồi phục tứ ma, Xuất ấm giới ngục. Đệ ngũ giác ngộ: Ngu si sanh tử. Bồ-tát thường niệm, Quảng học đa văn, Tăng trưởng trí tuệ, Thành tựu biện tài, Giáo hóa nhất thiết, Tất dĩ đại lạc. Đệ lục giác tri: Bần khổ đa oán, Hoạnh kết ác duyên, Bồ-tát bố thí, Đẳng niệm oán thân, Bất niệm cựu ác, Bất tắng ác nhân. Đệ thất giác ngộ: Ngũ dục quá hoạn. Tuy vi tục nhân, Bất nhiễm thế lạc, Thường niệm tam y, Ngõa bát pháp khí, Chí nguyện xuất gia, Thủ đạo thanh bạch, Phạm hạnh cao viễn, Từ bi nhất thiết. Đệ bát giác tri: Sanh tử xí nhiên. Khổ não vô lượng, Phát đại thừa tâm, Phổ tế nhất thiết, Nguyện đại chúng sanh, Thọ vô lượng khổ, Linh chư chúng sanh, Tất cánh đại lạc. Như thử bát sự, nãi thị chư Phật, Bồ-tát đại nhân chi sở giác ngộ. Tinh tiến hành đạo, từ bi trí huệ, thừa pháp thân thuyền, chí Niết-bàn ngạn, phục hoàn sanh tử, độ thoát chúng sanh. Dĩ tiền bát sự, khai đạo nhất thiết, lệnh chư chúng sanh, giác sanh tử khổ, xã ly ngũ dục, tu tâm thánh đạo. Nhược Phật đệ tử, tụng thử bát sự, ư niệm niệm trung, diệt vô lượng tội, tiến thú Bồ-đề, tốc đăng chánh giác, vĩnh đoạn sanh tử, thường trụ khoái lạc.
Chánh văn theo bản Hán-Việt trong bộ “Kinh Bát Đại Nhân Giác” HT. Thích Thanh Từ giảng (thuongchieu.net); đoạn kết theo bản Thánh Tri trên thuvienhoasen.org (a25682). Một số bản in chép “từ bi tu huệ” thay vì “từ bi trí huệ”.
Diễn lược
Tám điều giác ngộ gói trọn con đường từ tự độ đến độ tha. Ba điều đầu là phần quán: thấy rõ thế gian vô thường, quốc độ mong manh, thân tứ đại là khổ không, năm uẩn vô ngã — tâm là nguồn ác, thân là nơi trú ẩn của tội lỗi (điều một); dục nhiều là khổ, sinh tử mỏi mệt đều từ tham dục mà khởi — bớt dục thì thân tâm tự tại (điều hai); tâm không biết đủ, chỉ cầu nhiều, tội ác càng tăng — Bồ-tát hằng nhớ biết đủ, an bần giữ đạo, lấy trí tuệ làm sự nghiệp (điều ba).
Bốn điều giữa là phần hạnh: thường tinh tấn để phá phiền não, khuất phục tứ ma, thoát khỏi ngục ngũ ấm (điều bốn); vì ngu si mà còn sinh tử, nên Bồ-tát học rộng nghe nhiều, tăng trưởng trí tuệ, thành tựu biện tài mà giáo hóa chúng sinh (điều năm) — chính là tinh thần Thiền – Giáo đồng hành; nghèo khổ nhiều oán, dễ kết ác duyên — Bồ-tát bố thí, đối kẻ oán người thân đều nghĩ như nhau, chẳng nhớ lỗi cũ, chẳng ghét người ác (điều sáu); ngũ dục là tai họa — dù còn tại gia cũng chẳng nhiễm thế lạc, luôn nhớ áo cà-sa ba tấm, bình bát, chí nguyện xuất gia, giữ đạo trong trắng, phạm hạnh cao vời, từ bi tất cả (điều bảy).
Điều tám gói lại và mở ra: sinh tử thiêu đốt, khổ não vô lượng — nên phát đại thừa tâm, rộng cứu tế tất cả, nguyện thay chúng sinh chịu vô lượng khổ để rồi khiến chúng sinh rốt ráo được an vui lớn. Đoạn kết dạy: người tụng tám điều này, trong từng niệm diệt vô lượng tội, tiến đến Bồ-đề, sớm chứng chánh giác, vĩnh đoạn sinh tử, thường trụ khoái lạc.
Tụng như thế nào
Ở các tự viện, Bát Đại Nhân Giác được tụng trong khóa công phu buổi chiều, sau Bát-nhã Tâm Kinh. Tụng chậm rãi, mỗi câu một hơi thở — tám điều quán phủ kín từ thân tâm của mình đến hết thảy chúng sinh. Quý vị mới tập chỉ cần mỗi tối đọc một biến, rồi lấy một điều làm đề mục quán cho ngày hôm sau.
Đọc trọn bộ giảng giải: thuongchieu.net (chuyên đề Kinh Bát Đại Nhân Giác) hoặc thuvienhoasen.org (a25682, có Hán tự đối chiếu).