Vô — Triệu Châu Tòng Thẩm · Vô Môn Quan, tắc thứ nhất
Phật dạy chúng sinh đều có Phật tánh, vậy mà Triệu Châu lại nói “Vô”. Chữ Vô này không phải phủ định, mà là cánh cửa: không dùng trí năng suy luận, không lấy kinh văn đối chiếu — đem nguyên cả khối nghi “Vô” mà tham. Nghi tình tan vỡ ngày nào, ngày đó mới thấy Triệu Châu lên tiếng vì ai.
Một vị tăng hỏi Triệu Châu: “Con chó có Phật tánh không?” Châu đáp: “Vô.”
Cây bách trước sân — Triệu Châu Tòng Thẩm · Vô Môn Quan, tắc thứ ba mươi bảy
Hỏi về đạo tối thượng, Châu trả lời bằng một cây bách cụ thể đang đứng đó. Ý Tổ sư không ở nơi khác — ngay trước mắt, ngay thân này, ngay hơi thở này. Ai còn chạy tìm xa hơn là bỏ lỡ cây bách trước sân.
Tăng hỏi: “Thế nào là ý Tổ sư từ Ấn Độ sang?” Châu chỉ ra ngoài: “Cây bách trước sân.”
Rửa bát — Triệu Châu Tòng Thẩm · Vô Môn Quan, tắc thứ bảy
Đạo không ở trong câu hỏi cao siêu. Ăn cơm xong thì rửa bát — việc làm đang có chính là pháp. Chánh niệm trong việc thường nhật ấy là chỗ vào của thiền.
Một vị tăng mới đến trình Triệu Châu. Châu hỏi: “Đã ăn cơm chưa?” Tăng đáp: “Đã ăn rồi.” Châu nói: “Vậy thì đi rửa bát đi.” Nghe lời ấy, vị tăng khai ngộ.
Bản lai diện mục — Lục Tổ Huệ Năng · Lục Tổ Đàn Kinh
Vượt qua mọi cặp đối đãi phải–trái, thiện–ác, ta–người, cái có trước khi cha mẹ sinh ra là gì? Câu hỏi này không trả lời bằng đầu óc; nó là tấm gương soi thẳng vào người đang nghe.
Lục Tổ nói với Thượng tọa Huệ Minh: “Không nghĩ thiện, không nghĩ ác — ngay lúc ấy, cái gì là bản lai diện mục của Thượng tọa Minh?”
Tiếng vỗ của một bàn tay — Bạch Ẩn Huệ Hạc · truyền thống Lâm Tế Nhật Bản
Hai bàn tay thì có tiếng; một bàn tay thì vô lý — và chính chỗ “vô lý” ấy, trí phân biệt không còn chỗ bám. Tham đến chỗ cùng tột, khối nghi vỡ tung thì ngộ.
Bạch Ẩn hỏi: “Tiếng vỗ tay của hai bàn tay thì ai cũng nghe. Tiếng vỗ của một bàn tay là gì?”
Tức tâm tức Phật — Mã Tổ Đạo Nhất · Cảnh Đức Truyền Đăng Lục
Sợ người tìm Phật nơi ngoài, Ngài bảo tâm chính là Phật. Kẹt vào câu ấy, Ngài lại gạt đi: không phải tâm, không phải Phật. Ngôn ngữ như chiếc bè qua sông — qua rồi thì bỏ bè, đừng vác bè trên vai mà đi.
Có tăng hỏi: “Thế nào là Phật?” Mã Tổ đáp: “Tức tâm tức Phật.” Sau đó Ngài lại nói: “Phi tâm phi Phật.”
Mài gạch — Nam Nhạc Hoài Nhượng · Cảnh Đức Truyền Đăng Lục
Ngồi thiền là phương tiện; riêng cái thân ngồi không tự thành Phật. Nếu ngồi mà tâm vẫn bám chấp, ngồi nghìn năm cũng chỉ là tượng đất. Phải biết điều gì đang ngồi — đó mới là việc lớn.
Mã Tổ ngày trẻ chỉ chuyên tọa thiền. Hoài Nhượng lấy một viên gạch đến mài trước am. Mã Tổ hỏi: “Mài gạch để làm gì?” “Làm gương.” “Mài gạch làm sao thành gương?” “Tọa thiền làm sao thành Phật?”
Hồ ly hoang dã — Bách Trượng Hoài Hải · Vô Môn Quan, tắc thứ hai
Một chữ sai, năm trăm kiếp thân hồ ly. Nhân quả không phải để bàn suông mà để sống cho đúng. Người tu thiền càng tinh tấn càng phải cẩn trọng từng niệm — đó là “không mơ hồ nhân quả”.
Mỗi lần thuyết pháp, có một lão giả đứng nghe rồi tan. Một hôm Bách Trượng giữ lão lại hỏi, lão thưa: “Thời Ca-diếp Phật, tôi trụ núi này. Có người hỏi: ‘Người tu hành còn rơi vào nhân quả chăng?’ Tôi đáp: ‘Không rơi vào nhân quả.’ Nhờ đó làm hồ ly năm trăm kiếp. Xin hòa thượng chỉ cho một câu chuyển ngữ.” Bách Trượng nói: “Không mơ hồ nhân quả.” Lão giả nghe dạy, đại ngộ.