Lời đầu và chương thứ nhất
Sau khi thành đạo, Đức Thế Tôn nghĩ: “Ly dục và thanh tịnh là tối thắng, an trú trong Đại thiền định mới hàng phục được chúng ma.” Ngài chuyển pháp luân bốn chân lý tại vườn Lộc Uyển, độ năm anh em Kiều-trần-như — rồi bốn mươi hai chương kệ này được truyền lại như những ghi chép đầu tiên của lời Phật dạy. (Thích Viên Giác dịch, budsas.net)
Chương thứ nhất mở đúng cửa thiền: “Từ giã Cha Mẹ đi xuất gia học Đạo, thấu rõ nguồn tâm, hiểu vô vi pháp, được gọi là bậc Sa-môn.” — xuất gia chỗ cốt lõi không phải đổi áo, mà là thấu suốt nguồn tâm; điều ấy người tại gia cũng làm được.
Ái dục — khối nặng nhất
Nửa sau kinh cứ xoay quanh một chữ ái dục: “Tiền tài và sắc đẹp… giống như chút mật trên lưỡi dao, không đủ cho bữa ăn ngon, thế mà đứa trẻ liếm vào thì bị nạn đứt lưỡi.” (chương 22)
“Người đam mê ái dục giống như người cầm đuốc đi ngược gió, chắc chắn sẽ bị tai họa cháy tay.” (chương 25) — “Con người do ái dục mà sinh sầu ưu, do sầu ưu mà sinh sợ hãi. Nếu thoát ly ái dục, thì có gì mà sầu ưu, có gì mà sợ hãi.” (chương 32)
Tâm và giới
Về niệm thân: “Bốn đại trong thân — đất, nước, gió, lửa — đều không có Ngã; cái Ngã đã không có, thì cái có chỉ như ảo hóa.” (chương 20) Về tâm: người ôm giữ ái dục chẳng thấy Đạo, “giống như nước lắng trong mà lấy tay quậy lên”; người tu phải “trực thẳng ngay nơi Tâm mà niệm Đạo thì mới có thể thoát khổ”.
Về giới, chương 37 là lời hẹn thầm: “Đệ tử của ta tuy ở xa ta vài nghìn dặm, luôn nghĩ đến giới pháp của ta thì chắc chắn sẽ chứng được đạo quả. Ở gần bên ta mà không thực hành theo giới pháp của ta, cuối cùng vẫn không chứng được Đạo.” Và trả mích cho kẻ ác hại người hiền: “nhước mặt lên trời mà nhổ nước miếng, nhổ không tới trời, nước miếng rơi xuống mặt mình.” (chương 8)
Trích dịch theo Thích Viên Giác (budsas.net, giáo trình Trung học Phật học); đối chiếu bản Thánh Tri phỏng dịch trên thuvienhoasen.org. Bản Hán-Việt đầy đủ có trong sách “Kinh Tứ Thập Nhị Chương” (thuvienhoasen.org). Lịch sử bản văn (Ca-diếp Ma-đằng, Trúc Pháp Lan, đời Hậu Hán) kiểm chéo qua cả hai nguồn.