Chánh văn (trích Hán-Việt)
Đêm cuối cùng giữa hai cây Sa-la, thanh vắng không tiếng động, Đức Phật gọi chư đệ tử mà “lược thuyết pháp yếu” — gói trọn bốn mươi chín năm hoằng pháp trong một bản di chúc ngắn.
“Giới là gốc chánh thuận của giải thoát… giới là chỗ trụ an ổn bậc nhất của công đức.” Sau khi Phật diệt, giới luật chính là vị thầy còn lại. Với người tại gia, năm giới cũng chính là chỗ trụ ấy.
Năm căn, tâm làm chủ: “Tâm đáng sợ hơn rắn độc, hang ác, giặc thù. Chế nó về một chỗ, không việc gì không xong.” — cốt tủy của thiền nằm trọn một câu này. Và giữ tâm trong định như nhà trữ nước khéo đắp bờ đê: để nước trí huệ không rỉ mất.
Thích-ca Mâu-ni Phật, sơ chuyển pháp luân độ A-nhã Kiều-trần-như, tối hậu thuyết pháp độ Tu-bạt-đà-la. Sở ưng độ giả, giai dĩ độ ngật. Ư Sa-la song thọ gian, tương nhập Niết-bàn. Thị thời trung dạ, tịch nhiên vô thanh. Vị chư đệ tử lược thuyết pháp yếu. Nhữ đẳng tỳ-kheo! Ư ngã diệt hậu, đương tôn trọng trân kính Ba-la-đề-mộc-xoa. Như ám ngộ minh, bần nhân đắc bảo. Đương tri thử tắc tức thị nhữ đẳng đại sư. Giới thị chánh thuận giải thoát chi bổn. Thị dĩ đương tri, giới vi đệ nhất an ổn công đức chi sở trụ xứ. Thử ngũ căn giả, tâm vi kỳ chủ. Thị cố nhữ đẳng đương hảo chế tâm. Tâm chi khả úy, thậm ư độc xà, ác thú, oán tặc. Chế chi nhất xứ, vô sự bất biện. Nhược nhiếp tâm giả, tâm tắc tại định. Tâm tại định cố, năng tri thế gian sanh diệt pháp tướng. Thí như tích thủy chi gia, thiện trì đêđường. Hành giả diệc nhĩ, vị trụ huệ thủy cố, thiện tu thiền định, linh bất lậu thất. Nhữ đẳng tỳ-kheo! Thường đương nhất tâm, cần cầu xuất đạo. Thời tương dục quá, ngã dục diệt độ. Thị ngã tối hậu chi sở giáo hối.
Hán-Việt theo bản đăng trên thuvienhoasen.org (a16998, dịch nghĩa của Đoàn Trung Còn và Nguyễn Minh Tiến); đối chiếu bản lược giải của Thích Viên Giác trên budsas.net (theo bản HT. Thích Trí Quang). Nguyên văn: “thiện trì đê [thủy] đường”.
Ta như thầy thuốc
Gần cuối kinh, hình ảnh đọng lại nhất: “Ta như thầy thuốc, biết bệnh cho thuốc” — thuốc uống hay không là ở bệnh nhân; Phật chỉ đường, đi là việc của mỗi người. Và tôn giả A-nậu-lâu-đà kết lòng tin bằng câu bất hủ: “Nguyệt khả linh nhiệt, nhật khả linh lãnh, Phật thuyết Tứ đế bất khả linh dị” — trăng có thể nóng lên, mặt trời có thể lạnh đi, còn bốn chân lý khổ tập diệt đạo Phật nói thì không thể khác đi.
Lời cuối: “Các ông thôi đừng nói gì nữa. Thời giờ sắp qua, ta sắp diệt độ. Đây là những lời dạy dỗ cuối cùng của ta.” — đọc Di Giáo Kinh là nghe lại lời từ giả của chính Đức Phật, nhắc mình đừng để “vô vi không tử, hậu trí hữu hối” — “đừng để chết trong vô ích, về sau hối hận cũng không kịp”.
Trọn kinh gồm 21 mục, đọc trọn bộ trên thuvienhoasen.org (a16998). Trên thuongchieu.net có loạt 18 bài mp3 giảng Kinh Di Giáo (trang không ghi rõ người giảng).